Drzewo

Od trzech dni jestem w Wadowicach. Zajmuję mały drewniany domek w lesie, 5 min. od wadowickiego Karmelu. Na kilka dni dał mi tutaj bezpłatne schronienie Zbyszek, przyjaciel pielgrzymów. Prowadzi gospodarstwo agroturystyczne i wynajmuje domki turystom odwiedzającym Wadowice. Mam tu ciszę i spokój żeby poświęcić się pracy nad ikonami. Czasem towarzyszy mi Zyta, kundel przygarnięty kiedyś przez Zbyszka w Warszawie. Jest hałaśliwa, ale toleruje stałych gości. Teraz wyleguje się w słońcu na werandzie. Zbyszek dokarmia też regularnie ptaki w miejskim parku nieopodal i sarny, które zimą podchodzą pod domki.
Pracuję nad ikoną św. Archanioła Michała. Drzewo, z którego powstała deska ikony, ma swoją historię. Cierpliwie rosło latami, aż w końcu przyszedł jego czas. Zbyszek podarował mi dwa lata temu kilkadziesiąt starych lipowych desek. Dostał je z jakiegoś zakładu stolarskiego. Drewno leżało pod plandeką od wojny.
- Wadowicka lipa ścięta w roku 1935 - mówił z przejęciem - W czasie wojny Niemcy część zużyli, a potem to co zostało leżało tak w kącie szopy. Gdy powiedziałem im że pójdzie na ikony, dali mi za darmo.
Zbyszek nie chciał ode mnie pieniędzy. Miał radość z faktu, że na deskach, które mi podarował powstaną ikony.
Pomyślałem, że Karol Wojtyła miał 15 lat gdy ścinano tą lipę. Od tamtego czasu na tych deskach powstało między innymi kilka ikon świętej Rodziny. Pisząc ikonę myślałem, że pochylam się nad drzewem, które  rosło w ziemi, która wydała papieża - Polaka.

Chcąc jakoś odpracować gościnę u Zbyszka podjąłem się rąbania drzewa na opał. Trzeba było porąbać na szczapy brzozowe i świerkowe okrąglaki i ułożyć przy domu. Fizyczna praca była mi potrzebna. Mocno pachniała żywica gdy waliłem siekierą w okrągłe pniaki.
Pracując myślałem o cierpliwości drzewa, które rosnąc układa rok po roku swoje włókna w zwartą strukturę pnia. Brzoza jest miękka i biała, także w środku. Jedno uderzenie i pień poddaje się miękko. Biel brzozy zawsze mnie zastanawiała. Skąd ten kolor? Mogła mieć korę po prostu brązową albo brunatną jak pozostałe drzewa. A jednak nie. Biel brzozy mogła by być dowodem na coś... no bo jak wytłumaczyć ten kolor? Czemuś on służy, po coś jest...
Rozwalając kolejny brzozowy pniak pomyślałem nagle, że te moje pytania są brzozie zupełnie obojętne. Drzewo doskonale wie jak rosnąć, a człowiek nie wiedząc jak żyć mnoży tylko pytania. Brzoza poddawała się miękko ostrzu siekiery ofiarowując swoje ciepło człowiekowi, który zwyczajnie napali nią zimą w piecu.

Deska ikony z podobną pokorą przyjmuje swięty wizerunek. Każdy kto pisze ikonę nosi w sobie obraz swojej ziemi i tego wszystkiego, co ją stwarza. A więc powietrza, nieba, gleby, ukształtowania terenu, rodzajów i gatunków drzew, krzewów i roślin, zwierzyny i ptactwa. Słowem - okolicy, która mu towarzyszy w chwili jego narodzin.
Gdy wieczorem pochyliłem się znowu nad ikoną, pomyślałem, że to drzewo wie wszystko.
Poczułem spokój.

Pozdrowienia z Norwegii

Witajcie...
wczoraj przed wylotem do Oslo dziewczyny odebraly ode mnie pierwsza ture desek. Sa tez dopasowane podlinniki ikony Matki Bozej Niosacej Ducha Swietego. Teraz deski sa po opieka Ani Cichuckiej i do niej nalezy sie zglaszac po odbior. Z uwagi na to, ze desek jest na razie mniej niz zamowien, prosze zebyscie brali po 1 maks.2 deski (ci ktorzy zamawiali 3) - zeby wystarczylo dla kazdego. Kolejna dostawa - koniec sierpnia. Pozdrawiam z Norwegii,
Roman

Święta Rodzina

Nie jest ikoną kanonoczną. Tradycja nie zna takiego zobrazowania św. Rodziny - wszystkich razem, we wspólnym objęciu. Kompozycja powstała w wyniku przetworzenia wzorców ikonowych przez zachodnią wrażliwość, z zachowaniem pewnych elementów stylistyki ikonowej. Niemniej ikona upowszechniła się i znalazła swoje miejsce w tworzącej się tradycji, która przecież jest żywa i włącza nowe elementy i ujęcia. Do nas ikona św. Rodziny przemawia ciepłem, wzajemną bliskością, opiekuńczością Józefa, atmosferą "wewnętrznego zapatrzenia", a więc zadumą nad kondycją rodziny w świecie współczesnym. Zielony kolor tła (w miejsce tradycyjnego, złotego), nasuwa skojarzenie z nadzieją na odrodzenie rodziny, powrót do życia w Bogu.

Poświęcenie ikon

To już było nasze ostatnie spotkanie w ramach zajęć ikonopisania I stopnia. Parafia św. Jakuba, która udzielała nam gościny przez 12 tygodni okazała się szczęśliwa. Ksiądz proboszcz, który od początku podszedł do naszych spotkań bardzo życzliwie i stworzył nam warunki do pracy, odprawił uroczystą mszę z poświęceniem ikon. 6 lipca, święto św. Urszuli Ledóchwskiej, pierwszy piątek miesiąca.

Ceremonia poświęcenia ikon Chrystusa Pantokratora podczas mszy polegała na tym, że po akcie pojednania celebrans odmówił krótką modlitwę poświęcenia, którą podaję poniżej. Jest to tekst wg tradycji greckokatolickiej, a więc w unii ze Stolicą Apostolską.

Krótka modlitwa odmawiana podczas ceremonii poświęcenia ikony Chrystusa:

(Autorzy ikon ustawiają się przed ikonami w rzędzie, a celebrans
z otwartymi ramionami mówi):

Chociaż Twoja chwała leży poza zasięgiem naszego wzroku,
Ze Swej wielkiej miłości
Ukazałeś nam Siebie w osobie Chrystusa.
Niech ci, którzy stworzyli
Tę ikonę Twojego Syna
Okażą Mu cześć, wzrastając na podobieństwo Tego,
Który jest Panem na wieki wieków.

Wierni odpowiadają AMEN i składają pokłon ikonom

Po modlitwie celebrans okadza ikony (można w tym czasie śpiewać psalm lub hymn lub inną pieśń religijną), nabożeństwo trwa dalej, a ikony pozostają na swoim miejscu do końca mszy.

Po zakończeniu mszy celebrans kieruje do wszystkich zgromadzonych wiernych zaproszenie do oddania czci świętym wizerunkom Chrystusa
przez ucałowanie ikony. W tym czasie autorzy ikon biorą ikony w ręce i trzymając je przed sobą udostępniają wiernym do ucałowania.

To było nasze przedostatnie spotkanie dwóch grup przy kościele św. Jakuba w Warszawie w tej edycji warsztatów ikonopisania. Kończyliśmy rozświetlenia Oblicza i dobieraliśmy kolor tła i ramki. Teraz czas na podpis ikony czyli chrystogram ICXC oraz wpisane w nimb krzyżowy trzy greckie litery: "omega", "omikron" i "ni" oznaczające hebrajskie JHWH czyli "Jestem". Tak po kilku miesiącach naszych spotkań pod gościnnym dachem św. Jakuba przed każdym z uczestników warsztatów pojawiło się oblicze Chrystusa Pantokratora. W przyszłym tygodniu w piątek 6-go lipca na mszy o godz. 19.00 odbędzie się uroczyste poświęcenie ikon z wykorzystaniem elementów rytu grekokatolickiego.

Poniżej kika zdjęć z naszego ostatniego spotkania.


Ikona Doroty powstawała w indywidualnym trybie - 30 czerwca po poświęceniu na lotnisku Okęcie poleciała z nią w bagażu podręcznym do Zambii, gdzie przez miesiąc Dorota będzie pracowała z dziećmi ulicy jako wolontariusz Misji oo. Salezjanów. Pragnie podarować ikonę swoim podopiecznym. Mamy nadzieję że po powrocie z Afryki, na naszym kolejnym spotkaniu opowie nam swoją "gorącą" historię.
Niech cię błogosławi i strzeże wszechmocny Bóg, władca wszechświata, Pantokrator!

Mimo że wszystkie ikony powstawały z tego samego wzorca (podlinnika)- każda była inna.

Tutaj wszystko pojawia się w swoim czasie

Nasze spotkania to czas pracy ale przede wwzystkim modlitwy

Połączyła nas święta czynność tworzenia świętych wizerunków. Po wakacjach spotkamy się znowu. Na zajęciach II stopnia pochylimy się nad ikoną Matki Bożej.

Przyszedł...

Przyszedł do mnie w dniu urodzin.
Przyniósł wiele radości!
Tak mała forma ikonowa wymaga wiele wiele staranności i cierpliwości.
Aniu dziękuję!

Archanioł Michał

Wczoraj pracowałem nad ikoną Archanioła Michała. To był trudny dzień, zanurzony w duchowej mgle. Oblicze pojawiło się szybko, wyraziste, poważne, oczy spojrzały na mnie jeszcze z mocą: "Któż jak Bóg!" - ale po chwili nie czułem już żadnych uniesień aniradosnych poruszeń duszy. Czułem żal i opuszczenie, ale pracowałem dalej, niemal mechanicznie, mimo ponawianych modlitw. Nie potrafiłem już oddać skrzydeł. Zwykle nie sprawiają mi kłopotów skrzydła archaniołów - rozświetlone atrybuty mocy anielskiej, pierzaste potężne narzędzia heroldów Słowa. Teraz zatrzymałem się w pracy nie mogąc dalej zrobić kroku, zostałem z tym utkwionym we mnie spojrzeniem: on bez skrzydeł, ja bez siły na kolejny krok. Odstawiłem pracę nad ikoną.
Akurat tego dnia spotkałem się ze znajomą, która przyszła na spotkanie chyba tylko po to żeby wypalić do mnie: "Ja nie wierzę". Znając jej historię czułem jak dramatyczne jest to wyznanie. Zapytała: "Znasz kogoś, kto NAPRAWDĘ wierzy w Niepokalane Poczęcie, w Zmartwychwstanie?
Wracając miałem w głowie pytanie: "Kto NAPRAWDĘ wierzy?..." Uczciwość tak postawionego pytania była usprawiedliwieniem jego niemal świętokradczego brzmienia.
Mój anioł nie miał tego dnia skrzydeł, a ja czułem tylko pustkę. Jednak gdzieś na dnie tej niemocy było coś jeszcze, jakby odrzucony element, nie pasujący teraz do reszty, jakby stworzony z tej pustki ale będący czymś innym niż ona sama, może nawet jej przeciwieństwem. Stanąłem jak kiedyś Maria Magdalena przed pustym grobem i siniej niż kiedykowlwiek zdałem sobie sprawę, że wiara przychodzi z zewnątrz, jest łaską, darem, a więc niczym zasłużonym czy wypracowanym. I tak samo może odejść. W każdej chwili. Czy wtedy, bez niej, zostajemy sami? Ostatnim wysiłkiem woli próbowałem podnieść ten odrzucony element z dna beznadziei. Pustka Grobu. "Czy Jezus zmartwychwstał?". Pokazała mi artykuł pewnego agnostyka, znanego badacza Całunu Turyńskiego, który podczas wieloletnich badań nie znalazł w nim dowodów na fałszerstwo, ale stwierdza, że sam fakt zmartwychwstania nie zaistniał. Owszem, wizerunek odbił się na płótnie w niewyjaśniony dla nauki sposób, ale to nie dowód, że ciało "wyparowało do nieba". Ten wizerunek na płótnie według autora był tym, co zobaczyli potem apostołowie jako objawienie Jezusa w spotykanych ludziach: w drodze do Emaus, nad Jeziorem Galilejskim, w Wieczerniku. Po prostu silnie zasugerowali się obrazem. Przypomniała mi się przypowieść z Ewangelii, gdy bogacz po śmierci prosi Boga, aby choć swych synów mógł ostrzec jakimś znakiem żeby uwierzyli i w swoim życiu nie szli na zatracenie. To daremne - odpowiada Bóg - w żaden znak nie uwierzą.
Znałem ten naukowy redukcjonizm ateistów, sprowadzanie tajemnicy bytu do opisanych wzorami fizycznych zjawisk, a człowieka do psychologicznych czy biochemicznych procesów. Jednak teraz ciężar tych pytań przytłoczył mnie. Jeszcze raz spróbowałem chwycić się tego samotnego, utkanego z pustki elementu, który przecież nie był żadnym poważnym argumentem. Czym był zatem?

W domu spojrzałem znowu na mojego archanioła. Postanowiłem zamalować srzydła złotem. Po chwili biły blaskiem. Złoto w ikonografii to kolor Bożej chwały. Pstanowiłem na razie tak je zostawić, nie potrafiłem zrobić nic więcej.

Otworzyłem książkę "Za pięć godzin zobaczę Jezusa". Są to listy pisane do 6-letniej córki z więziennej celi przez młodego Francuza, Jaquesa Fescha, skazanego w latach 50-ych we Francji na zgilotynowanie za przypadkowe zabójstwo policjanta podczas próby obrabowania kantoru. Skazany na śmierć nawraca się w celi śmierci i pragnie zostawić córce po sobie świadectwo swojej wiary. Niedawno rozpoczął się jego proces beatyfikacyjny.

"Stwierdzam, że ateiści są często bardziej przekonywający i logiczni (niż wierzący), bo pozostają w sferze bardzo konkretnej, którą rozum może łatwo ogarnąć. Jeśli wierzący tkwi na tej samej płaszczyźnie, wysuwa argumenty równie przekonywające, lecz zupełnie bezowocne. Zmuszony jest zatem wniknąć w dziedzinę niedostępną rozumowi. Tam nieuchronnie zacznie posługiwać się argumentami, które ogółowi śmiertelnych wydadzą się szalone i zbyt sentymentalne. jeśli chciałoby się streścić wrażenia człowieka wierzącego, którego oświeca łaska, należałoby użyć słów: obecność, ciepło, światło, słodycz, powaga..., słów, które nie są odkrywcze dla kogoś, kto nie widzi.
Myślę, że można sobie wyobrazić ziemię i niebo jako płaszczyznę pełną garbów i dziur. Ukazana nam jest tylko jedna strona. W momentach obecności, gdy łaska oświeca duszę, może ona przez chwilę zerknąć z drugiej strony płaszczyzny: wówczas widzi garby jako dziury i odwrotnie. Rozum nie ma w tej wizji żadnego udziału, rzeczywistość wlewa się w nas i dzieje się to w sposób nieopisany. A gdy wracamy na "normalną" stronę płaszczyzny, nie jesteśmy w stanie pojąć, a nawet dokładnie przypomnieć sobie tego, co właśnie widzieliśmy.
Pozostaje nam jedynie wspomnienie czegoś wspaniałego, czego intensywnie pragniemy, lecz czego sami z siebie posiąść nie możemy. Trudne jest już samo jasne wyłożenie abstrakcyjnych argumentów, gdy natomiast wykracza poza nie wiedza wlana, zakorzeniona poza czasem i przestrzenią, wówczas wszystko staje się absolutnie niemożliwe. A przecież, jeśli łaska ta jest nam dana, obraz nabiera prostoty i logiki. Królestwo Boże rzeczywiście jest w nas, dzieli nas od niego tylko zwykła zasłona. Tak bardzo jednak jesteśmy przyzwyczajeni do patrzenia za pomocą oczu i myślenia za pomiocą rozumu, że używamy ich automatycznie, aby próbować zrozumieć. I zasłona się nie podnosi. Jak ją zerwać? Jest tylko jeden sposób: miłość, pokora, oderwanie się od siebie, modlitwa i zaufanie Bogu. Nie starać się czegokolwiek zrozumieć, lecz z głębi serca wydobyć wołanie miłości i poddać się woli Boga.
Jest to zachwycające, gdyż największy analfabeta zdolny jest do tego wysiłku, który w niczym nie zależy od jego zdolności intelektualnych. Wiara jest darem, a św.Paweł mówi:
" Bóg lituje się nad kim chce i komu chce czyni miłosierdzie. Nie jest to więc dzieło tego, kto chce, ani kto się stara, lecz Boga, który okazuje miłosierdzie."

Teraz myślę, że Archanioł Michał, pogromca szatana i króla zwątpienia, udziela swych skrzydeł tym, którzy przez Boga zostali obdarowani miłością, a więc wiarą wbrew wszelkim przeciwnościom.